Menu
FacebookTwitterLinkedInRSS Feed

Samanyolu Dalgalanıyormuş ve Çok Daha Büyükmüş

Samanyolu-Dalgalanmasi

Son yayınlanan bir makaleden öğreniyoruz ki içinde bulunduğumuz Samanyolu Gökadası bir uçtan bir uca 100 000 IY olarak bilirdik ama 150 000 IY olduğu ileri sürülüyor. Ayrıca yine gökadamızın diski düz sanılırdı, halbuki dalgalı yapıdaymış. Bu sonuçlara araştırmacılar dünyadaki tüm meslektaşları ile işbirliği içine yapılmış büyük projelerden biri olan SDSS (Sloan Digital Sky Survey), çeşitli ülkelerdeki 23 bilimsel kurumun (çoğu üniversite) bütçelerini bir araya getirerek 100'den fazla gökbilimcinin projenin her türlü tasarımını hazırlayarak 2000 yılında başladı ve devam etmeue karar verdiler, bu yıl yeni amaçlarla dördüncü evresine giriyor. Bu projeden çok söz edilir ama size iki rakam vereceğim, akademisyenler bu rakamların ne anlama geldiğini bilirler. Proje başladığından bu yana 5 800 makale yayınlandı ve bu yayınlara 245 000 atıf aldı.

Kuzey gökküresinin yarısını kırmızıöte filtrelerde görüntü tarayan projede yıldızların uzaklıklarını çıkarmak olasıydı. Buradan hareketle düz sanılan gökadanın disk düzleminin dalgalı bir yapıda olduğu ortaya çıktı. Gökada merkezinin güneşe göre ters doğrultusunda farklı uzaklıklarda yıldız yoğunluğunu araştıran bilimciler, diskin üstünde ve altında farklı yoğunlukta yapılar buldular. Suya atılan taşın oluşturduğu dalgalara benziyordu. Ayrıca merkezden 60 000 IY uzaklıkta da bir yıldız yoğunluğu buladular. Buradan hareketle Samanyolu'nun bir uçtan bir uca 150 000 IY uzaklığında olduğunu savunuyorlar. Dalgalanma yapısını ise zaman zaman uydu gökadalarını yutan Samanyolu'nun içinden geçerken yıldızları kendine doğru çektiğini gidince de uzaklaşmasından ileri geldiğini ileri sürdüler. Aynı etkiyi gökadamızın içinden geçen bir kara madde bulutunun da yapabileceği öneriler arasında. Sevgilerimle...

NOT 1: Evrende gökadalar da gruplar halinde bulunuyor. Evrenin genişlemesi derken gökada gruplarının birbirinden uzaklaşmasını anlamalıyız, gökadaların birbirinden uzaklaşmasını değil. Yine evrende bu gökada grupları içinde sayısız miktarda çarpışan gökadalar var, bildiğiniz gibi gökada grupları içinde çekim kuvveti egemen. Hubble Uzay teleskobu o kadar çok çarpışan gökada saptadı ki sayılarını ben unuttum ama son yapılan hesaba göre sanırım 4.5 milyar yıl sonra Andromeda gökadası ile Samanyolu çarpışacak. İki gökada çarpışınca ne olur diye sormayın, çünkü yıldızları çarpışmıyor, nedeni de bir gökada içinde yıldızlar arasındaki uzaklık çok fazla. Gökadalar hakkında daha fazla bilgi almak isterseniz başlangıç olarak şu sayfadan başlayabilirsiniz. Sevgilerimle...
http://ethemderman.com/component/content/article/2-uncategorised/73-kitap-liseler-icin

NOT 2: nasıl gezegenlerin uyduları varsa gökadaların da uydu gökadaları var. Örneğin Samanyolunun bir çok uydu gökadası var ama en bilindik olanları güney yarımküreden görünün büyük ve küçük magellan bulutları. Uydu gökadalar genellikle cüce yani küçük gökadalardan oluşur. Rastladığınız zaman Andromeda fotoğraflarına bakın onun da uydu gökadaları çok rahat gözükür.

NOT 3: Güneş sisteminin gökadamız çevresindeki yörüngesi kabaca bir eliips. Fakat bu elipse tedirginlik kuvvetleri uygulayan bulunduğumuz sarmal koldaki homojen olmayan kütle dağılımı var. Ayrıca gökada merkezi çevresindeki yörüngesinde diskin altına ve üstüne çıkma salınımı vardır. Bu bir yörüngesinde 2.7 kez tekrarlanır. Güneş bu yörünge hareketindeki hızı saniyede 251 km'dir, bu bilgi ilk ölçümlere göre 220 km/sn idi. Gökada merkezinden uzaklığımız da en yeni bilgiye göre 27 400 IY'dır. Bu bilgileri hazmettikten sonra gelelim Apex doğrultusundaki hareketine.

Güneş komşuluğundaki yıldızların öz hareketlerini ve dikine hızlarını ölçtüğümüzde bizden 16.5 km/sn hızla uzaklaştıkları bulunuyor veya Güneş bu yakın yıldızlara göre 16.5 km//sn hızla gökada merkezindeki yörüngesinde daha hızlı hareket ediyor. Bu hareketin yöününe Apex yönü deniliyor ve doğrultusu Vega yıldızının gökyüzünde güney-batısına düşmektedir. Güneş'in gökada içindeki yörüngesinin doğrultusuna da baktığında aynı doğrultuyu görürsün.

Sonuç güneşimizin gökada merkezi çevresindeki yörünge hızının (251km/sn) içinde bu yakın yıldızların hareketinden bulduğumuz hız da (16.5 km/sn) bulunmaktadır. İki değeri karşılaştırdığımızda (anlamsız ama) komşu yıldızlara göre bizim hızımız biraz daha fazla ama gökada yörüngesinde aynı.

Bu konuyu çok kaşıyanlar var. Bir ve onu takip eden iki gökbilimci bu diskin altına geçiş ve üstüne çıkışı 65 milyon yıl önce dinazorların ölümüne bağlamaya çalışmışlar. Yazımda da belirttiğim gibi tam disk içinden geçerken yıldız yoğunluğu arttığı için Oort bulutundaki cisimleri harekete geçirdiğini ve yer yüzüne bol miktarda kuyrukluyıldız yağmuru olduğu fikrini ileri sürüyorlar. Kıyamet senaryosu arayanların eline iyi bir koz vermişler. Yıldız falcıları ise apex yolunu herkesin kendine özgü muhteşem ve emsalsiz ruhların somutlaştığı nokta olarak tanımlıyorlar.


NOT 4: Yani güneş sistemi sağa sola gitmiyor, gökada merkezi çevresindeki yörüngesinde giderken dikine bir harekette bulunuyor. Sizin de belirttiğiniz gibi bu hareketin dönemi milyonlarca yıl. Diyelim ki 30 milyon yıl, hızı da 251 km/sn. Hız ve zamanı bildiğimize göre aldığı yolu bulmak çok kolay. Önce hesabı yapmadan önce birim değişikliğine gitmemiz gerekecek ya yılı saniyeye ya da saniyeyi yıla çevrirmemiz gerekir. İşte bu iki sayıyı çarpıp yolu km cinsinden bulduktan sonra kabaca 9.5 trilyon'a böldüğümüzde kaç ışık yılı mesafe katetmiş buluruz. Evet hesap uzun ama yol da çok uzun.

Yine önce milyarlarca yıldız çarpışmıyor, gökadalar çarpışır. Gökadalar da çarpıştığında içindeki yıldızlar çarpışmaz neden biliyor musun? Çünkü yıldızlar arası uzaklıklar çok büyüktür. Gökadamız içinde komşu iki yıldız aldığında arasındaki ortalama uzaklık 40-50 trilyon km. Yani gökada içinde yıldızlar var ama sizin düşündüğünüz gibi yan yana değiller, tam tersine birbirlerinden çok uzaktalar.

Güneş sisteminin kılına zarar gelmesi için ille de bir şeyler olması mı gerekiyor, neden böyle düşündüğünüzü bir türlü anlamıyorum. Söznü ettiğiniz kuazarlar kapı komşumuz değiller ki milyarlarca IY uzaktalar. Neden bir gök cismi güneş sistemine zarar versin? Unutma sadece güneş sistemi değil, gökadanın bir çok yeri sakin, belki merkezdeki kara deliğe 27 000 IY uzaklıkta değil de 27 IY uzaklıkta olsak kılımıza zarar gelir miydi diye düşünüyorum.


NOT 5: sarmal gökadaların dönme eğrileri bir tuhaftır. Aşağıdaki resimde bunu görebilirsiniz. Merkezden uzaklaştıkça sizin de değindiğiniz gibi hızın düşmesi gerekirken (Kepler'in üçüncü yasasına göre) hep aynı hızda kalır. Burada mavi noktalarla gösterilen merkezden farklı uzaklıktaki yıldızların dönme hızı. Gökadanın kenarına gittikçe hız aynı kalıyor dikkat ederseniz. Eğer Kepler yasasına uysaydı kırmızı çizgi ile gösterilen gibi olacaktı. İşte bu nedenle zaten kara maddenin varlığı keşfedildi.

Beklenilen-Kepler

yukarı çık