Menu
FacebookTwitterLinkedInRSS Feed

İntihar Eden Kuyrukluyıldızlar ve ISON

Ben bu adı verdim ama aslında yanlış. Bu gruptan olan kuyrukluyıldızlara (KY) "sungrazers" adı veriliyor ve tanımı aslında enberi noktaları güneşe çok yakın olan KY'dır. Tabii her zaman yakın geçiş yapamamakta ve güneşe dalanlar da olmaktadır. Bu tür KY'ların yüzyıllar önce büyük bir KY'ın parçalanması sonucu oluştuğunu ileri süren Alman gökbilimci Heinrich Kreutz adına bu gruba "Kreutz Sungrazers" adı verilmiştir. Yani intihar eden KY'ların hepsi aslında kardeştir.

Güneşe çok yakın geçtikleri zaman KY'lar çok parlaklaşır ve gündüz dahi gözükürler. İşte intihar etmeden geçebilen KY'ların çoğu Meşhur KY'lar sınıfına da girer. Bunlardan en önemlisi 1965 yılında görülen Ikeya-Seki ki son yüzyılın en parlak KY'dır. Önümüzdeki yıllarda yeni bir Kreutz KY kümesi güneş sistemine girecek ve bol miktarda parlak KY göreceğimiz ileri sürülmektedir.

KY-ISON-2

1995 yılında SOHO Güeş gözlem uydusu yörüngeye yerleştirildikten sonra bu türden yüzlerce küçük KY gözlenmiştir. Fakat bunların hiç biri enberi geçişini yapamamış ve güneşe düşmüşlerdir. Bir çok amatör gökbilimci SOHO uydu verilerini takip ederek bu KY ailesinden çok miktarda KY keşfetmişlerdir. Unutmayalım SOHO verileri aldığı anda internete yerleştirilir, yani on-line'dır.

Bu türden ilk gözlenen KY 1680 yılında geçen "Büyük KY"dır. Büyük KY'ın yörüngesi saptandığında güneş yüzeyinin sadece 200 000 km üstünden geçeceği görüldü. Güneşin yarıçapı 700 000 km olduğuna göre bu KY'ın enberi uzaklığı sadece 1.3 güneş yarıçapı kadardı. 163 yıl sonra bu kez 1843 yılında parlak bir KY gözlendi ve o da güneşe çok yakın geçmişti. Bazı gökbilimciler onun 1680 yılnda geçen KY olduğunu ileri sürdüler ama yörüngesi saptandığında bir kaç yüzyıl olduğu görüldü. Fakat 1880 yılında görülen diğer parlak bir KY'ın yörüngesi 1843 yılında görülen ile aynıydı.

KY-ISON-3

Bu gözlemlerden sonra gökbilimciler ilk kez 1880 yılında bu parlak KY'ın büyük bir KY'ın parçalanması sonucu oluştuğunu ileri sürdüler. Ama 1888 yılında yayınladığı makale ile konuyu en iyi inceleyen Heinrich Kreutz oldu ve 1680 KY'ı hariç diğerlerinin yani 1843, 1880 ve 1882 yıllarında görülenlerin büyük bir KY'ın parçaları olduğunu kanıtladı. 1887 yılında aynı aileden bir tane daha gözlendi ama daha sonra 1945 yılına kadar hiç ortaya çıkmadılar. 1965 yılında gelen Ikeya Seki enberi noktasını geçtikten sonra üç parçaya ayrılmıştır.

Brian Marsden bu tür KY'lar üzere yaptığı uzun araştırmalarının sonunda hepsinin İ.S. 3 veya 5 yüzyılda büyük bir KY'ın parçalanması sonucu olştuğunu ama bu parçalardan bazılarının enberi geçişleri sırasında tekrar parçalandığını buldu. Dolayısıyla iki ayrı gruba ayırdı. Gözlenen Kreutz KY'ların hepsinin yörünge eğimi 144 derece ve enberi noktasının boylamı da 280-282 derece olduğu için bunların tek bir atası olduğu konusunda hemfikirler.

Başta da ifade ettiğim gibi SOHO uydusu ile gözlenen Kreutz KY'larının sayısı çok fazladır. Örneğin amatör gökbilimci alman Rainer Kracht 211, ingiliz Michael Oates 144 ve çinli Zhou Bo 97 KY keşfetmiştir. 19 Ekim 2012 yılına kadar keşfedilen Kreutz KY'larının sayısı 2378'dir. Bunların genellikle birkaç saat ara ile çiftler halinde geldikleri saptanmıştır. Çiftler ölüme beraber koşuyorlar diyenler de var.

KY-ISON-4

21 Aralık 2012 tarihinde keşfedilen ISON KY'ı da aynı Kreutz ailesinden. 40 cm'lik bir teleskop ile keşfedilmiştir. 28 Kasım'da enberi noktasından geçecek. Enberi uzaklığı 1 860 000 km. Yani güneş yüzeyinin 1 165 000 km üstünden. Yörüngesi hiperbolik olduğu için Oort bulutundan gelen yeni, taze bir KY olduğu ileri sürüldü. Daha sonra yörünge parametreleri 1680 KY'ı ile benzerlik gösterdiği ileri sürüldüyse de son yapılan gözlemler bu KY'ın birbirleri ile ilişkili olmadığını gösterdi.

14-15 Ocak 2014 tarihlerinde ISON yere yakın geçecek. Bu geçişten sonra mikron büyüklüğündeki parçacıkların bir akanyıldız yağmuru oluşturacağı ileri sürülmekteysede, yer kuyruğunun içinden geçmeyeceği için bu olayın meydana gelmesinin olanaksız olduğunu iddia edenler de var. Güneşe yaklaştığında sıcaklığının 2 700 derece olacağı yani demiri eritecek bir sıcaklığa sahip olacak. Güneşin Roche limitleri içine gireceği için de parçalanma olasılığı çok yüksek.

KY-ISON-5

İntihar eden KY'ın çekirdeklerinin çapı 200 m yöresinde olduğu için güneşe karşı gelemiyorlar. ISON için yapılan gözlemlerden çıkan sonuç çapının 0.5 ile 2 km arasında olduğu, dolayısıyla da güneşe düşmeyeceği ileri sürülmektedir. Enberi noktası güneşe çok yakın olduğu için tanım olarak Kreutz KY sınıfına giriyor ama gerçekte değil, o taze bir KY. Ülkemizde ISON'u sürekli Mudanya'dan gözleyen Sevgili Uğur İkizler'in çektiği fotoğrafı aşağıda görüyorsunuz.

KY-ISON-6

Yazı uzun oldu, kusura bakmayın, bir anlamda iki konuya birden açıklık getirmeye çalıştığım için. Tüm yazılanları unutun ve bu güzel yılbaşı KY'nı gözlemek için kendinize plan yapın. Yine her zaman yazdığım gibi kendinize karanlık bir yer ayarlayın yılbaşında. Sizi bilmem ama ben Saklıkent'e döneceğim bu müthiş görkemli gökcismini seyreylemek için.

yukarı çık