Menu
FacebookTwitterLinkedInRSS Feed

Ötegezegen Gözlem Yöntemleri

Gezegenler parıldamazlar, yıldızlardan aldıkları ışığı çok fazla yansıtmazlar bu nedenle onları doğrudan gözlemlemek pek olası değildir. Gezegenler her ne kadar bizim gözümüzden kaçabilseler de çevresinde dolandıkları yıldızlardan saklanamazlar. Doğrudan görüntüleme dışında onları tespit edebileceğimiz dolaylı yöntemler vardır: Dikine hız yöntemi, geçiş yöntemi, astrometri, pulsar zamanlaması yöntemi ve çekimsel mercek etkisi.

İlk olarak en çok ötegezegen keşfinin yapıldığı dikine hız yöntemi ile başlayalım. Bir yıldızın yörüngesinde dolanan gezegenen yıldızına çekim kuvveti uygular ve bu nedenle yıldız yalpalanır. Bu yalpalama sırasında yıldız gözlemciye doğru yaklaşırken, Dünya’ya doğru gelen ışık dalgaları sıkışır yani maviye kayar, yıldız gözlemciden uzaklaşırken, Dünya’ya doğru gelen ışık dalgaları gerilir yani kırmızıya kayar. Bu olay Doppler etkisi olarak bilinir. Tren gözlemciye yaklaşırken ve uzaklaşırken gözlemcinin duyduğu ses dalgalarındaki değişim de Doppler etkisi olarak adlandırılır. Gözlenen yıldızdan gelen ışık dalgalarındaki değişimden yıldızın ileri geri hareket yaptığı tespit edilebilir, bu değişim incelenerek gezegenin kütlesi tespit edilebilir. Dikine hızlardaki bu değişimi gözlemek yerine doğrudan yıldızın gökyüzünde yaptığı bu yalpalama hareketini gözlemek de mümkün olabilir. Ancak çok uzun yıllar gözlem yapmayı gerektirebilir. Bu yönteme de astronometri yöntemi denir. Bu iki yöntemi kullanarak bulunan toplam gezegen sayısı 499 tanedir.

Diğer bir yöntem ise geçiş yöntemidir. Geçiş yönteminde gözlenen olay bir ötegezegenin yıldızının önünden geçmesi sonucu meydana gelen tutulma olayı sonucu yıldızdan gelen ışık miktarında bir miktar düşüş olmasıdır. Gelen ışıktaki değişimin miktarından gezegen ve yıldızın boyutları tespit edilebilir. 30 Nisan 2011 tarihi itibariyle bu yöntemle bulunmuş olan ötegezegen sayısı 128 tanedir.

Pulsar zamanlaması yöntemi düzenli olarak radyo dalgaları gönderen pulsarların gönderdikleri dalgalardaki düzensizliklerden hareketle ötegezegenlerin bulunmasını sağlayan bir yöntemdir ve bu yöntemle bulunan ötegezegen sayısı 11 Mart 2011 tarihi itibariyle 12 tanedir.

Çekimsel mercek etkisinde de yıldızdan gelen ışıktaki parlaklık değişimi incelenir. Geçiş yönteminden farkı, gezegenin yıldızın önünden geçmesine gerek kalmamasıdır. Eğer yıldız ışığının parlaklığında uzun bir dönem için bir artış veya azalış söz konusu ise ve bu düzenli olarak tekrarlanıyorsa yıldıza ait bir gezegen vardır denebilir. 5 Şubat 2011 tarihi itibariyle bu yöntemle bulunan ötegezegen sayısı 12 tanedir.

Doğrudan görüntülenerek tespit edilen ötegezegenler ise 8 Mart 2011 tarihi itibariyle 21 tanedir. Keşfedilen ötegezegenlerle ilgili güncel bilgiye ulaşmak için: bkz. exoplanet.eu .

yukarı çık