Menu
FacebookTwitterLinkedInRSS Feed

Bazı Gökevlerinin Genel Özellikleri

ARMAGH PLANETARIUMU

1968 yılında Armagh planetariumunun kurulmasındaki amaç astronomiyi ve astronomiyle bağlantılı diğer bilim dallarını daha geniş bir kitleye tanıtabilmektir. Bu planetariumun kurulumu Kuzey İrlanda Ticaret Bakanlığı ve bazı ek kaynaklarca finanse edilmiş ve 12000 £ lik Mars Goto yıldız projektörü dahil olmak üzere toplam 70000 £ e mal olmuştur.

Bu planetarium açıldıktan sonra birçok değişikliğe uğramıştır. 1974 te ana bina Linsday Astronomi Salonu’nu kapsayacak şekilde genişletildi. 1995 te planetariuma Eartharium eklenmiştir. Eartharium ziyaretçilerin insanın çevre üzerindeki etkileri, atmosferdeki ozon azalması, deprem aktivitesi gibi konularda inceleme yapabileceği bir bilim merkezidir. 1970 te halkın kullanımına açılacak olan bir teleskop için bina inşa edilerek faaliyete geçirildi. Sonraki on yıl içerisinde de slayt setleri, posterler ve video kasetler gibi eğitim materyalleri üretildi. Bu kaynakların değerlendirilebilmesi için günümüzde halen faaliyet gösteren ve son dönemde internetten satış imkanı sunabilen ürün sipariş birimi oluşturuldu. 1995 te Astropark adı verilen ve gözlemevi ile planetariumun bulunduğu alanı çevreleyen yürüyüş yolu yapıldı.

Görüntü teknolojisindeki son gelişmelerden faydalanabilmek için yıldız projektörü defalarca yenilendi. Günümüzde sanal gece görüntüsü yaratmak için Digistar II üç boyutlu dijital projektörü kullanılmaktadır. Ayrıca dijital video ve ileri düzey görüntü teknikleri ile izleyicilere muhteşem bir görsel deneyim yaşatılmaktadır. Planetariumun kurulduğu dönemde gösterimler özel efektlerden yoksundu. Fakat zaman içerisinde sürekli yenilendi.

Planetariumda BBC nin bir radyo stüdyosu vardır. Bu stüdyo aracılığıyla halkın planetarium çalışanlarıyla diyaloğu sağlanmaktadır.

Armagh Planetariumu tüm yıl açık olduğu zaman yılda ortalama 50000 kişi tarafından ziyaret edilmektedir. Bu ziyaretçilerin yarıdan çoğu turisttir. Planetarium bu yolla yerel turizm endüstrisinin gelişmesine katkıda bulunmuştur.

Armagh planetariumunun iç yapısı:

Eartharium sergi alanı 16 ´ 25 m2 (yaklaşık 200 kişi alabilmektedir)

Astronomi sergi alanı 12 ´ 15 m2 (yaklaşık 150 kişi alabilmektedir)

Star Theatre 80 kişilik

Kafe 40 kişilik

Sınıf 30 kişilik

Galeri

Resepsiyon ve hediyelik eşya mağazası

Araba park alanı

MELBOURNE PLANETARİUMUNUN TEKNİK ÖZELLİKLERİ

Digistar II Yıldız Projektörü

Digistar I ve II dünyayı dijital planetariumla tanıştıran yıldız projektörleridir. Digistar II çapı 6 metre kadar küçük, ya da 24 metre kadar büyük, normal ya da yan yatırılmış kubbeler üzerinde görüntü oluşturabilmektedir. Standart bir SMPTE arayüzü kullanılarak diğer projeksiyon, otomasyon ve ses sistemlerinin donanımlarıyla birleştirilebilir. Digistar II nin ekranının yukarısında yer alan büyük bir balıkgözü mercek, bilgisayarın verdiği görüntüyü büyüterek kubbe yüzeyi üzerine düşürür. Digistar II samanyolu içerisindeki 9094 tane yıldızın üç boyutlu konumlarını içeren bir yazılıma sahiptir.

Bu yazılım parlaklığı 7.m96 veya daha fazla olan (gözün görebildiğinden 6 kez daha sönük) bilinen tüm yıldızlardan uzaklığı yaklaşık 650 ışık yılına kadar olanları kapsar. Digistar II ile uzayda yolculuk edip yıldızların Samanyolu içerisindeki farklı bir konumdan nasıl görüneceğine bakabilir, veya zamanda yolculuk edip yıldızların birbirine göre hareketini inceleyebilirsiniz.

Digistar II başka üç boyutlu görüntüleri de oluşturabilir. Onunla bir girdabın içinde yolculuk edebilir, ya da Satürn’ün halkalarına gidebilirsiniz. Digistar II astronomiyle ilgili olmayan kavramları, örneğin bir DNA molekülünü modelleyebilir.

Görüntüsünü oluşturabildiği cisimler ve olaylar

· Yıldızlar

· Gezegenler ve uyduları

· Asteroidler ve kuyruklu yıldızlar

· Tutulmalar ve geçişler

· Takım yıldızlar

· Koordinat çizgileri

· Bulutsu cisimler

· Meteorlar

· Matematiksel modeller

· Kimyasal yapılar

· Mimari modeller

· Üç boyutlu uzayda yolculuk

· Zamanda yolculuk

· Klasik planetarium hareketleri

· Uzay hareketleri ve öz hareket

· Yıldız paralaksı

Digistar II nin grafik işlemcisi, hareketi kesintisiz algılamayı sağlayacak kadar hızlı görüntü üretir. Grafik işlemcinin oluşturduğu görüntüyü kubbenin tüm yüzeyine yansıtmak için parlaklığı ve çözünürlüğü yüksek olan bir projektöre ihtiyaç vardır. Digistar II nin balıkgözü merceği 160° lik alanı görür. Projektörün kubbenin başlangıç hattının 10° altına yerleştirilmesi halinde yansıtılan görüntü yarıkürenin tamamını kaplayacaktır.

Digistar II ses, ışık ve özel efektlerin eşzamanlılığını sağlamak için SMPTE zaman düzenleyicisini kullanmaktadır.

Güç hattı gürültüsü görüntüde bozulmalara yol açacağından dolayı bir yalıtım transformatörü kullanılmaktadır. Ancak bu alet kesintisiz güç kaynağı işlevine sahip değildir.

Ay ve Güneş projektörleri Digistar II nin ek ücretle alınabilen yan ürünleridir. Bu video projektörler Güneş, Ay gibi gök cisimlerinin renkli görüntülerini elde etmekte kullanılır. Bu projektörler kendi ekseni etrafında dönebilecek şekilde monte edilirler, böylelikle kubbe üzerinde istenen her noktaya yöneltilmeleri mümkün olur.

Digistar II E&S nin basit komut dilini kullanmaktadır ve grafik arayüzü vardır. Üç boyutlu cisimlerin modellenmesi için Digistar II yazılımı değil, piyasada mevcut olan CAD paketleri kullanılmaktadır.Modeller, oluşturulduktan sonra Digistar’ın kullanabileceği formata dönüştürülmektedir.

Digistar II nin üç tane kullanım kitapçığı vardır ve bu kitapçıklar ürünle birlikte teslim edilmektedir.

Durağan Görüntüler

Kubbe içerisinde kenarlara yerleştirilmiş 23 çift slayt projektörü vardır. Bu projektörler planetarium kubbesinin tüm yüzeyi üzerinde çözünürlüğü yüksek, renkli görüntüler oluşturabilmektedir. Bu özellik izleyicilerin kendilerini planetariumda oluşturulan dünyanın içindeymiş gibi hissetmelerini sağlar. Bunun dışında iki slayt projektörü de yakınlaştırıcı mercekler ve bir eksen üzerinde dönebilen aynalarla donatılmıştır. Bu, uydular ile uzay araçlarının görüntülerinin kubbe üzerinde hareket etmesini sağlar.

Hareketli Görüntüler

Melbourne Planetariumu video görüntülerini üç projektör kullanarak kubbenin yaklaşık yarısı üzerine yansıtma özelliğine sahiptir. Astronomi bilgilerini açıklamak için renkli animasyonlar kullanılır.

Ses

Melbourne planetariumu 6 kanallı stereo surround ses sistemi ile donatılmıştır. Kubbenin üstüne monte edilen bir dizi 11 JBL stüdyo monitörü alanın ön duvarına yerleştirilen büyük bir sub-woofer dizisiyle desteklenmektedir.

Özel Efektler

· Gündoğumu / günbatımı / kubbenin renk değişimi

· Meteorların atmosferde yanarken verdikleri görüntü

· Kutup ışınımı

· Şimşek, kar ve bulutlar

Planetarium yukarıda listelenen görüntüleri oluşturabilecek özel efektlere sahiptir.

Melbourne Planetariumu H V McKay Planetariumunun yerine kurulmuştur. İkisinin arasındaki temel farklılıklar:

· H V McKay Planetariumu 10 metre çaplı bir kubbeye sahipti, Melbourne Planetariumu ise 16 metre çaplı bir kubbeye sahiptir.

· Melbourne Planetariumu alüminyumdan yapılmış bir kubbeye sahiptir. H V McKay Planetariumunun kubbesi ise fiberglastan yapılmıştı. Bu malzeme ile alanın diğer ucundaki bir insanın çaldığı ıslık bile çok net duyulabilmekteydi. Bu da ortamın uğultulu olmasına yol açıyordu.

· H V McKay Planetariumunda koltuklar dairesel olarak sıralanmıştı. Melbourne Planetariumunda ise tüm koltuklar kubbe içerisindeki video projeksiyon sistemlerinden yararlanabilmek için aynı yöne bakacak şekilde düzenlenmiştir.

· H V McKay Planetariumunda GOTO M-1 model optik yıldız projektörü kullanılmaktaydı. Optik projektörün tüm çıkışlarında 15 tane merceğin arasında konumlanmış birer lamba bulunmaktaydı. Her merceğe bağlı, üzerinde yıldızların görüntüsünü verebilmek için delikler bulunan birer kabuk vardı. Kabuklara verilen ışık, oldukça canlı görüntüler oluşturmaktaydı. Ancak optik yıldız projektörleri iki boyutlu görüntü verebildiklerinden çok tercih edilmemektedir.

MOREHEAD PLANETARİUMUNUN DONANIMI

Morehead Planetariumunda Zeiss’in VI model planetarium yıldız projektörü kullanılmaktadır. Parlaklığı 6.5 tan fazla olan 8900 yıldızın yanı sıra 17 yıldız kümesi ve bulutsunun görüntüsünü verebilmektedir. 32 yıldız projektöründeki yıldız slaytları krom kaplı cam plakalardır. Kroma 0.023-0.33 mm aralığında çaplara sahip delikler delinmektedir. Bu projektörün Morehead Planetariumuna kurulumu yaklaşık 3 ay sürmüş ve 250000 $ a mal olmuştur. Projektörün ağırlığı 5000 pound civarındadır. Günümüzde bir yıldız projektörünü yenilemek 2 milyon dolara yakın tutmaktadır.

Morehead Planetariumunda ayrıca kubbeye yöneltilmiş iki video projektör ile 53 tane slayt projektörü bulunmaktadır.

Planetariumun 20 metre çapındaki delikli çelik kubbesinin altındaki mekanda 300 tane koltuk vardır. Kubbe, yıldız alanının yansıtıcılığını ayarlayabilmek için mat beyaza boyanmıştır. Kubbenin tepe noktasının yerden yüksekliği 13 metredir. Kubbe üzerinde her biri 4.5 mm genişliğinde olan yaklaşık 15 milyon delik bulunmaktadır. Bu durum bazı özel efekt aletlerinin kubbenin dışında konumlandığı halde görülebilmesine neden olur.

CUBEX Yıldız Projektörü

Parlaklığı 5m veya daha fazla olan ikibinden fazla yıldızın görüntüsünü oluşturabilir. Güneş, Ay ve çıplak gözle görülebilen beş gezegenin (Merkür, Venüs, Mars, Jüpiter, Satürn) görüntülerini veren bağımsız bir projektörü vardır. Yerin günlük hareketini yapay olarak canlandırmak için, oluşturduğu sanal gökküresini motoru aracılığıyla döndürür. Dönme yönü, gökküresinin her iki yarımküreden görünüşünü gösterebilmek için ters çevrilebilmektedir. Projektör ayrıca 0° ile 90° arasındaki tüm enlemler için günlük hareketi görüntüleyebilir.

CUBEX’in özelliği yansıtıcı kübün altı yüzeyinin üzerinde kuzey ve güney yarımküreden gözlenen, parlaklığı minimum 5m olan tüm yıldızların yer almasıdır. Kuzey ve güney yarımküreler için iki ayrı küp vardır ve bunların birinin çıkarılıp diğerinin takılması basit ve çabuk yapılabilen bir işlemdir. Aslında her iki küpte de her iki yarımkürenin yıldızları bulunmaktadır. Ancak örneğin kuzey yarımküre kübü takılıp gökyüzünün ekvatordan nasıl göründüğüne bakılmak istenirse güney gök kutbuna yakın yıldızlar açısından sınırlı bir sonuç elde edilecektir. Bu yıldızları da görebilmek için Güney yarımküre kübü kulllanılmalıdır.

Kübün içerisinde ışınım gücü yüksek olan bir halojen lamba bulunmaktadır.

Gezegen, Güneş ve Ay Projektörü

Bu projektör çıplak gözle görülebilen beş gezegen, Güneş, Ay ve Ayın evrelerinin görüntüsünü verebilir. Bu projektör diğerinden bağımsıa olduğundan yıldızlar ve gezegenler ayrı ayrı gösterilebilir. Gezegenlerin de günlük hareket nedeniyle yer değiştirmelerini gösterebilmek için gezegen projektörü ile yıldız projektörünün senkronizasyonu yapılabilir. Gezegen projektörünün küçük aynaları gezegenlerin sağaçıklık ve dikaçıklığını değiştirerek yıldızlar arasındaki gerçek konumlarına yerleştirilmelerini sağlar.

CUBEX’in takımyıldızları göstermek için ideal bir cihazı vardır: Bir el projektörü. Projektörün içine takımyıldızın, yıldızları çizgilerle birleştirilmiş haldeki görüntüsünüveya istenen herhangi bir görüntüyü içeren standart boyutta bir slayt yerleştirilir. Parlaklığı ayarlamak mümkündür. Bu cihazı bir platforma monte ederek kullanma imkanı da vardır.

SPITZ Projektörü

Spitz projektörü optik-mekanik bir sistemdir. Elektronik aygıtları ve bileşenleri minyatür olduğu için kendisiyle aynı dönemde üretilen projektörlerden hafiftir (1000 pound). Projektör üç hareket eksenine sahiptir. Yıldızların gökyüzündeki hareketlerinin yanı sıra bir uzay aracının hareketini de görüntüleyebilir.

Spitz’in optik-mekanik bir sistem olması onun kubbe üzerindeki görüntüleri ışığı merceklerden geçirerek oluşturduğu anlamına gelir. Projektörün her çıkışına birer yarımküre bağlıdır ve her yarımkürenin üzerinde gökyüzü haritası oluşturacak şekilde delikler yer almaktadır. Yarımkürelerin saldığı ışık sönük cisimlerin temsil edilebilmesi için 4000 küçük delikten, parlak gök cisimlerinin temsil edilebilmesi için de 200 büyük delikten geçmektedir. Bu deliklerin içerisinde mercek ve filitreler bulunmaktadır. Işık, yarımküreler içerisindeki yüksek basınçlı xenon gaz ark lambalarından salınmaktadır.

Projektör Güneş sistemindeki cisimlerin hareketlerini görüntüleyebilmektedir.

Media Globe Dijital Yıldız Projektörü

Tüm renkleri kullanabilen ilk dijital planetarium projektörüdür ve projektörün bedeline ek olarak kurulacağı yerin hazırlanması ve yeni donanım toplam 200000 $ a mal olur. Media Globe slayt projektörleri, video projektörler ve özel efekt projektörlerine olan ihtiyacı tek başına karşılar. Tüm özellikleri dokunmatik ekranı vasıtasıyla kullanılabilmektedir. Ayrıca kendi ses sistemi vardır. İnternet bağlantısı üzerinden istenen video veya bilgisayar görüntüsünü getirebilir.

Bu projektör birkaç saniyede binlerce yıl önceki ya da binlerce yıl sonraki gökyüzünü sanal olarak yaratabilir.

MORRISON PLANETARIMU

Morrison Planetariumunun yıldız projektörü; Zeiss, Spits, Minolta, Goto vs gibi tanınmış firmalara ait değildir. Tamamen California Academy of Sciences (Kaliforniya Bilimler Akademisi) çalışanları tarafından tasarlanan ve yapılan projektör türünün tek örneğidir.

Morrison Planetariumunda gökyüzü 32 sektöre ayrılmış ve her biri kendisine ait yıldız projektörüne atanmıştır. Gökyüzünün herbir parçası diğerleri ile adeta bir “puzzle”ın parçaları gibi birleştirilmektedir. Aletin üzerindeki 32 mercekten gelen görüntüler birleşerek bütün bir gökyüzü şekli oluşturmaktadır.

Morrison Planetariumunun yıldız projektörünün 1948 yılında yapımına başlanırken yaklaşık olarak 75.000 $’a malolacağı tahmin edilmiş ancak 1952’da sona eren yapımı 140.000 $’a malolmuştur. Akademinin tahminine göre günümüzde Akademi Projektörünün yerine konabilecek eşdeğeri bir projektör 3.000.000 $’a satın alınabilecektir.

Planetariumun kubbesi 19,8 metre çapında olup, ana projektör olan Büyük Yıldız Projektörü 4 metre uzunluğunda ve yaklaşık olarak 2,3 ton ağırlığındadır. Tiyatro alanının merkezine yerleştirilmiş olan projektör ile 3800 yıldız görüntüsü oluşturulabilmektedir. İki adet 1000 W’lık tungsten halojen lambaya sahip olan alet, yüzlerce düğme ve koldan oluşan bir panelden kontrol edilmektedir.

Ses sistemi ise kubbeyi dairesel olarak saracek şekilde yerleştirilen 12 adet “Voice of the Theater” hoparlörleri ve doğu-batı yerleşimli 4 orta ölçekli driver ile iki adet sub-bass istasyonundan oluşmuştur ve iki adet 500 W amplifikatöre sahiptir.

Personel

Morrison Planetariumunun personeli 8 adet full-time (yönetici, yapımcı, iki menajer, fotoğrafçı, şef teknisyen ve yardımcı teknisyen, eğitimci), 1 adet ¾-time (fotoğrafçı)ve 24 adet part-time ( 8 tane eğitimci ve 16 adet kat görevlisi/kasiyer vs) den oluşmaktadır.

Bu kategoriden diğerleri: « Genel Planlama Genel Giderler Nelerdir? »
yukarı çık